Làm thế nào để thư viện hấp dẫn học sinh hơn?

Nhiều căn phòng thư viện trường học hiện nay rơi vào tình trạng vắng vẻ, học sinh chỉ ghé qua khi đến giờ trả sách bắt buộc hoặc tìm chỗ ngồi tránh nắng giờ ra chơi. Kho sách giấy truyền thống khô khan, danh mục tra cứu phức tạp và thiếu không gian tương tác khiến thư viện dần mất đi sức hút so với các hình thức giải trí trên thiết bị di động. Để thay đổi thực trạng này, các nhà trường cần chuyển đổi cách vận hành, kết nối công nghệ số và tạo ra trải nghiệm đọc sách chủ động cho học sinh.

Thực trạng vắng bóng học sinh tại các thư viện truyền thống

Theo quy định tại Luật Thư viện 2019, thư viện cơ sở giáo dục có nhiệm vụ tổ chức các hoạt động khuyến đọc, hình thành thói quen và kỹ năng đọc cho người học. Luật cũng quy định rõ trẻ em được ưu tiên tạo điều kiện sử dụng tài nguyên thông tin phù hợp với lứa tuổi và cấp học. Tuy nhiên, phương thức quản lý thủ công cùng nguồn tài liệu in ấn hạn chế đang tạo ra khoảng cách lớn với thế hệ học sinh vốn quen thuộc với môi trường internet. Việc tiếp cận nguồn sách phụ thuộc nhiều vào điều kiện từng vùng miền, khiến nhiều em chưa tìm thấy niềm vui trong việc đọc sách.

Ứng dụng công nghệ và giao diện trực quan cho lứa tuổi học sinh

Sách điện tử và các nền tảng số nếu được khai thác đúng cách sẽ thu hút sự chú ý của học sinh tốt hơn, giúp gia tăng độ tập trung và tính tương tác trong học tập.

Giao diện tra cứu thân thiện và tính năng thưởng huy hiệu đọc sách

Việc ứng dụng các giải pháp phần mềm quản lý thư viện hiện đại như Oliver mang lại sự thay đổi rõ rệt trong cách học sinh tiếp cận tri thức. Thông qua giao diện Orbit dành riêng cho khối tiểu học, học sinh có thể tự do tùy chỉnh hình đại diện (avatar), hình nền và chủ đề hiển thị theo sở thích cá nhân, giúp việc tìm kiếm tài liệu trở nên sinh động. Bên cạnh đó, hệ thống tích hợp tính năng thưởng huy hiệu (badges) theo từng cấp độ achievement, giúp kích thích tinh thần thi đua và tạo động lực cho các em chinh phục những đầu sách mới.

Hỗ trợ phông chữ chuyên biệt và đa dạng hóa định dạng tài liệu

Nhằm đảm bảo mọi học sinh đều có cơ hội đọc sách bình đẳng, phần mềm Oliver cung cấp phông chữ chuyên biệt dành cho người mắc chứng khó đọc (Dyslexic font), giúp giảm rào cản thị giác cho các em học sinh đặc thù.
Bên cạnh sách in, việc bổ sung các định dạng đa phương tiện như sách nói (audiobook) và sách điện tử (textbook) mang đến nguồn tài liệu phong phú cho người đọc. Tiêu biểu như dự án Thư viện số miễn phí cho trẻ em do UNICEF phối hợp với Global Digital Library và Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam triển khai, cung cấp hơn 3.000 sản phẩm sách bằng Tiếng Việt, tiếng Anh, ngôn ngữ ký hiệu và 8 ngôn ngữ dân tộc thiểu số (Ba Na, Chăm, Ê-đê, Gia Rai, Khmer, Mơ Nông, H’Mông, Thái), giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kho tri thức chất lượng cao.

Đổi mới hoạt động truyền thông và không gian tương tác

Thư viện không chỉ là nơi lưu trữ sách mà cần trở thành trung tâm kết nối các hoạt động văn hóa và học tập trong nhà trường.

Lan tỏa thói quen đọc qua video và mã QR tra cứu

Thực tiễn tại Thư viện TP. Tam Kỳ cho thấy việc tổ chức chương trình “Đọc sách online – Mỗi tuần một cuốn sách” bằng video phát trên nền tảng YouTube và Facebook đã thu hút sự quan tâm lớn từ bạn đọc trẻ tuổi. Tương tự, Thư viện tỉnh Sơn La đã số hóa các đầu sách thành dạng video, tài liệu trình chiếu và tích hợp mã QR tra cứu nhanh, giúp học sinh quét mã tìm tài liệu thuận tiện ngay trên điện thoại di động. Các cuộc thi giới thiệu sách trực tuyến được Thư viện Tổng hợp tỉnh Thừa Thiên Huế tổ chức cũng tạo ra sân chơi tương tác bổ ích, thúc đẩy phong trào đọc sách phát triển rộng khắp.

Tích hợp tài liệu học tập nội sinh và quản lý thiết bị

Để thư viện gắn liền với nhu cầu học tập hằng ngày, Trường THCS Lý Thường Kiệt đã triển khai kế hoạch thu thập các bài giảng điện tử (file Word, PowerPoint) từ giáo viên để xây dựng nguồn tài liệu nội sinh trên phần mềm quản lý, đồng thời thông báo danh mục tài liệu mới qua các ứng dụng Zalo hay eNetViet đến phụ huynh và học sinh.
Ngoài ra, việc mở rộng chức năng của thư viện sang quản lý mượn/trả nhạc cụ, thiết bị học tập và tạo danh sách đọc đề xuất (Reading Lists) theo từng chủ đề bài học giúp gia tăng tần suất học sinh tìm đến thư viện hằng tuần