Quyết định 1520/QĐ-TTg: Chiến lược dài hạn phát triển hệ thống thư viện, bảo tàng, trung tâm văn hóa giai đoạn 2021-2030

Ngày 03 tháng 12 năm 2022, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1520/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình “Đẩy mạnh các hoạt động phục vụ học tập suốt đời trong thư viện, bảo tàng, trung tâm văn hóa đến năm 2030”. Đây được xem là văn bản mang tính chiến lược, mở ra kỷ nguyên mới cho sự phát triển của các thiết chế văn hóa tại Việt Nam, gắn liền với mục tiêu chuyển đổi số và xây dựng xã hội học tập.

Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm của Quyết định này, giúp các nhà quản lý và độc giả nắm bắt được định hướng phát triển trong thập kỷ tới.

Tầm nhìn và Mục tiêu chung: Hướng tới xã hội học tập trên nền tảng số

Quyết định 1520/QĐ-TTg không chỉ dừng lại ở việc duy trì hoạt động của các thiết chế văn hóa mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới toàn diện. Mục tiêu chung của chương trình là tiếp tục đổi mới hoạt động phục vụ học tập suốt đời tại các thư viện, bảo tàng và trung tâm văn hóa.

Điểm nhấn quan trọng nhất là việc đẩy mạnh chuyển đổi số. Chính phủ mong muốn tạo điều kiện để người dân có cơ hội bình đẳng trong việc tiếp cận hệ thống tri thức mở, linh hoạt với nhiều mô hình khác nhau. Từ đó, hình thành thói quen và năng lực tự học, góp phần nâng cao dân trí và xây dựng xã hội học tập tại Việt Nam.

Các chỉ tiêu cụ thể đến năm 2025 và 2030

Quyết định đã đưa ra những con số định lượng rất cụ thể cho từng giai đoạn, chia theo từng loại hình thiết chế:

Đối với hệ thống thư viện: Cuộc cách mạng về chuyển đổi số

Ngành thư viện được đặt ra những mục tiêu thách thức nhưng thiết thực để phục vụ cộng đồng:

• Về khả năng cung ứng dịch vụ: Đến năm 2025, phấn đấu đạt 100% thư viện công cộng cấp tỉnh, 70% cấp huyện, 40% cấp xã và 90% thư viện đại học có cung cấp dịch vụ phục vụ học tập suốt đời,. Đến năm 2030, các tỷ lệ này sẽ tăng lên, trong đó thư viện cấp tỉnh, đại học và chuyên ngành phải đạt 100%.
• Về ứng dụng công nghệ: Đây là trọng tâm của chiến lược. Đến năm 2025, 100% thư viện công cộng cấp tỉnh và 90% thư viện đại học phải ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý. Đến năm 2030, mục tiêu là 100% thư viện cấp tỉnh, huyện, đại học và chuyên ngành đều phải hoàn thành chuyển đổi số.
• Về lượng người sử dụng: Phấn đấu số lượt người sử dụng thư viện để học tập và tìm kiếm thông tin tăng bình quân 10% mỗi năm đến năm 2025, và tăng 10 – 15% mỗi năm trong giai đoạn đến 2030,.

Đối với hệ thống bảo tàng: Giáo dục di sản là then chốt

Bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ hiện vật mà phải trở thành trường học về lịch sử và văn hóa:

• Chương trình giáo dục: Đến năm 2025, phấn đấu 70% bảo tàng xây dựng và triển khai chương trình giáo dục di sản văn hóa, khoa học, nghệ thuật cho người dân, đặc biệt chú trọng học sinh, sinh viên. Mục tiêu này sẽ đạt 100% vào năm 2030.
• Không gian số: Các bảo tàng cần đẩy mạnh ứng dụng giới thiệu trưng bày các chuyên đề trên không gian số.
• Lượt khách: Số lượt khách tham quan với mục đích học tập, nghiên cứu phấn đấu tăng bình quân 10 – 15% mỗi năm đến năm 2030.

Đối với trung tâm văn hóa: Không gian sáng tạo cộng đồng

• Đến năm 2030, đạt 100% trung tâm văn hóa cấp tỉnh và huyện tổ chức, hỗ trợ nhu cầu hoạt động sáng tạo và hưởng thụ văn hóa phù hợp với từng nhóm lứa tuổi.
• Tại cấp cơ sở, phấn đấu đến năm 2030, 100% trung tâm văn hóa, thể thao cấp xã và nhà văn hóa thôn có các lớp năng khiếu, câu lạc bộ để thu hút người dân tham gia sinh hoạt,.

05 Nhiệm vụ và Giải pháp chiến lược

Để hiện thực hóa các con số trên, Quyết định 1520/QĐ-TTg đề ra 5 nhóm giải pháp đồng bộ:

Tuyên truyền và nâng cao nhận thức

Việc thay đổi tư duy là bước đi đầu tiên. Chương trình yêu cầu đẩy mạnh truyền thông trên nền tảng công nghệ số, gắn kết các hoạt động học tập suốt đời với các sự kiện lớn như: Tuần lễ hưởng ứng học tập suốt đời, Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4), Ngày Quốc tế bảo tàng (18/5), và Ngày Di sản văn hóa Việt Nam (23/11),. Bên cạnh đó, cần nhân rộng các mô hình hay, sáng tạo và tôn vinh những “Công dân học tập” tiêu biểu.

Củng cố hạ tầng và hiện đại hóa phương thức hoạt động

Đây là giải pháp cốt lõi về kỹ thuật. Các đơn vị cần tăng cường liên kết giữa thư viện, bảo tàng, trung tâm văn hóa với các cơ sở giáo dục. Đặc biệt, phải đổi mới phương thức cung ứng sản phẩm, dịch vụ trên nền tảng công nghệ số; chú trọng phát triển thư viện cơ sở và thư viện cộng đồng,. Đối với bảo tàng, cần tập trung triển khai các dự án theo Quy hoạch tổng thể hệ thống bảo tàng Việt Nam và đổi mới hình thức trưng bày.

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao

Con người là yếu tố quyết định. Cần tổ chức đào tạo, bồi dưỡng kiến thức cho viên chức, người lao động để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. Đội ngũ này cần có ý thức tự học thường xuyên và kỹ năng tổ chức các hoạt động phục vụ học tập suốt đời. Đồng thời, huy động nhân lực từ cộng đồng tham gia vào quá trình này.

Tăng cường hợp tác quốc tế

Việt Nam sẽ tích cực giao lưu, học hỏi kinh nghiệm quốc tế về tổ chức hoạt động học tập ngoài nhà trường. Chương trình cũng khuyến khích việc tranh thủ sự hỗ trợ kỹ thuật và nguồn lực tài chính từ các tổ chức quốc tế và doanh nghiệp nước ngoài để triển khai các hoạt động.

Đẩy mạnh xã hội hóa

Quyết định khuyến khích phát triển mạng lưới thiết chế văn hóa ngoài công lập và tôn vinh các cá nhân, tổ chức tham gia hỗ trợ,. Việc huy động nguồn lực từ doanh nghiệp và đội ngũ trí thức vào tổ chức hoạt động phục vụ người dân học tập là một hướng đi quan trọng để giảm gánh nặng ngân sách nhà nước.

Trách nhiệm thực thi: Sự vào cuộc của cả hệ thống

Quyết định 1520/QĐ-TTg phân công rõ trách nhiệm cho các Bộ, ngành và địa phương:

• Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch: Là cơ quan chủ trì, chịu trách nhiệm xây dựng kế hoạch, hướng dẫn và kiểm tra giám sát,. Bộ cũng sẽ chủ trì triển khai các chương trình thành phần như Chuyển đổi số ngành thư viện và Số hóa Di sản văn hóa.
• Bộ Giáo dục và Đào tạo: Chỉ đạo hệ thống thư viện cơ sở giáo dục và phối hợp xây dựng chương trình sử dụng di sản văn hóa, kỹ năng đọc trong nhà trường,.
• UBND các tỉnh, thành phố: Có trách nhiệm bố trí kinh phí địa phương, củng cố cơ sở hạ tầng và phát triển mạng lưới thư viện, bảo tàng theo quy hoạch,. Địa phương cũng cần chỉ đạo xây dựng chương trình học liệu mở phục vụ người dân.

Kết luận

Quyết định 1520/QĐ-TTg là một cú hích mạnh mẽ, khẳng định vai trò không thể thay thế của hệ thống thư viện, bảo tàng và trung tâm văn hóa trong kỷ nguyên số. Việc thực hiện thành công chương trình này không chỉ giúp hiện đại hóa hạ tầng văn hóa mà còn trực tiếp góp phần xây dựng một thế hệ công dân Việt Nam chủ động, sáng tạo và có thói quen học tập suốt đời.
Để đạt được các mục tiêu đến năm 2030, cần sự chung tay của toàn xã hội, từ cơ quan quản lý nhà nước, các doanh nghiệp cho đến mỗi người dân trong việc sử dụng và phát huy giá trị của các thiết chế văn hóa.

Nguồn tham khảo: Quyết định số 1520/QĐ-TTg ngày 03/12/2022 của Thủ tướng Chính phủ.